Akredite Kalibrasyon Laboratuvarı İçin Cihaz Kapsamı Nasıl Kontrol Edilir

Bir kalibrasyon laboratuvarının belirli bir cihaz için uygun olup olmadığını anlamak için yalnızca laboratuvarın akreditasyon veya standart bilgisini görmek yeterli değildir. Kontrolün cihazın ölçtüğü büyüklükten başlayarak ölçüm aralığına, kullanılan yönteme, ölçüm belirsizliğine ve ilgili faaliyetin teknik kapsam içinde bulunup bulunmadığına kadar ilerlemesi gerekir. Çünkü laboratuvarın genel yeterlilik çerçevesi ile belirli bir cihaz için sunabildiği kalibrasyon kapsamı aynı bilgi değildir.

Laboratuvar yeterliliğini değerlendirirken ISO/IEC 17025:2017 ve Türkiye’de kullanılan TS EN ISO/IEC 17025 çerçevesinin ne ifade ettiğini anlamak ilk adımdır. Rezonans Kalibrasyon tarafından yayımlanan Akredite kalibrasyon laboratuvarı kriterleri içeriğinde teknik yeterlilik değerlendirmesinde personel yeterliliği, metrolojik izlenebilirlik, ölçüm belirsizliği ve çevre koşulları gibi unsurlar ele alınmaktadır. Bununla birlikte bir hizmet sayfasında veya tanıtım içeriğinde belirtilen cihaz ve ölçüm aralıkları, tek başına o aralığın akreditasyon kapsamında bulunduğu anlamına gelmez.

Cihaz kapsamı neden laboratuvar adından daha önemlidir?

ISO/IEC 17025, deney ve kalibrasyon laboratuvarlarının yeterliliği, tarafsızlığı ve tutarlı şekilde çalışması için kullanılan uluslararası standarttır. Standart laboratuvarın teknik süreçlerini değerlendiren bir çerçeve oluşturur. Fakat pratik bir hizmet seçiminde asıl soru, laboratuvarın genel olarak bu standardı kullanıp kullanmadığından daha ayrıntılıdır: Kalibre edilmek istenen cihazın ölçüm fonksiyonu ve çalışma aralığı gerçekten ilgili teknik kapsamla örtüşüyor mu?

Örneğin iki farklı dijital multimetre aynı cihaz sınıfında görünmesine rağmen çalışma aralıkları ve fonksiyonları farklı olabilir. Bir cihaz yalnızca temel gerilim ve direnç ölçümleri yaparken başka bir model daha yüksek akım, frekans veya farklı elektriksel büyüklükleri destekleyebilir. Bu nedenle cihaz adını eşleştirmek yerine ölçülen büyüklükleri ve gerekli kalibrasyon noktalarını ayrı ayrı incelemek daha sağlıklı bir yöntemdir.

Kontrol hangi sırayla yapılmalı?

1. Cihazı tanımlayın: Marka, model, cihaz tipi ve ölçüm fonksiyonlarını belirleyin.
2. Ölçülen büyüklükleri ayırın: Gerilim, akım, direnç, sıcaklık, basınç, boyut veya frekans gibi hangi büyüklüklerin kalibre edileceğini listeleyin.
3. Çalışma aralığını belirleyin: Cihazın teorik maksimum kapasitesinden ziyade işletmede kullanılan ve doğrulanması gereken aralıkları tespit edin.
4. Laboratuvar kapsamıyla karşılaştırın: İlgili büyüklüğün ve ihtiyaç duyulan aralığın teknik kapsam içinde bulunup bulunmadığını kontrol edin.
5. Belirsizlik bilgisini değerlendirin: Laboratuvarın sağlayabildiği ölçüm belirsizliğinin kullanım amacınız açısından yeterli olup olmadığını inceleyin.
6. Yöntem ve koşulları doğrulayın: Kalibrasyonun laboratuvarda mı yoksa yerinde mi yapılacağı gibi uygulama koşullarının kapsamla uyumlu olduğundan emin olun.

Standart kapsamı ile cihaz kapsamı aynı şey midir?

Hayır. ISO/IEC 17025:2017 standardı laboratuvarların yetkin biçimde çalışmasına ilişkin genel şartları tanımlar. Bir laboratuvarın belirli faaliyetler için akreditasyonu ise teknik olarak tanımlanmış bir kapsam üzerinden değerlendirilir. Dolayısıyla standart adına yapılan genel bir atıf, her marka, model, ölçüm büyüklüğü ve aralığın aynı statüde olduğu sonucunu doğurmaz.

Bu ayrım özellikle kalibrasyon firmaları araştırılırken önemlidir. Bir firmanın elektriksel kalibrasyon hizmeti sunması ile belirli bir elektriksel büyüklüğün belirli ölçüm aralığında akreditasyon kapsamında bulunması farklı konulardır. Satın alma veya tedarik değerlendirmesinde bu iki bilgi birbirine karıştırılmamalıdır.

Hangi teknik veriler eşleştirilmelidir?

Rezonans Kalibrasyon’un ISO 17025 konulu sayfasında elektriksel ve RF kalibrasyon hizmetleri için çeşitli çalışma aralıkları belirtilmektedir. Bu değerler hizmet kapasitesini anlamaya yardımcı olabilir. Akreditasyon açısından kontrol yapılırken ise ilgili aralığın ayrıca resmi teknik kapsam bilgileriyle eşleştirilmesi gerekir.

Tablodaki değerler hedef sayfada belirtilen hizmet aralıklarını özetler. Bu değerlerin herhangi birinin doğrudan akreditasyon kapsamını temsil ettiği varsayılmamalıdır. Belirli bir cihaz için akredite hizmet gereksinimi varsa ölçüm büyüklüğü, aralık ve diğer teknik parametreler ilgili kapsam belgesiyle ayrıca doğrulanmalıdır.

Ölçüm aralığı tek başına yeterli midir?

Ölçüm aralığı önemli olsa da tek başına yeterli değildir. Aynı aralıkta ölçüm yapan iki laboratuvar farklı ölçüm belirsizliği değerlerine veya farklı kalibrasyon yöntemlerine sahip olabilir. Cihazın kullanım amacı yüksek hassasiyet gerektiriyorsa yalnızca üst ve alt ölçüm sınırlarına bakmak yanlış bir seçim yapılmasına neden olabilir.

Metrolojik izlenebilirlik de değerlendirmede önemli bir unsurdur. Kullanılan referansların uygun bir izlenebilirlik zinciri içinde olması, ölçüm sonuçlarının teknik olarak anlamlandırılabilmesini destekler. Hedef sayfada ayrıca personel yeterliliği, ölçüm belirsizliğinin hesaplanması ve sıcaklık ile nem gibi çevresel koşulların yönetimi ISO 17025 çerçevesinde ele alınan unsurlar arasında gösterilmektedir.

Yerinde kalibrasyon kapsamı nasıl değerlendirilir?

Bazı cihazların işletmeden çıkarılması kolay değildir. Üretim hattına bağlı sistemler, büyük ekipmanlar veya taşınması operasyonu etkileyen ölçüm cihazları için yerinde kalibrasyon ihtiyacı doğabilir. Ancak laboratuvar ortamında sunulabilen bir kalibrasyonun aynı koşullarla müşterinin tesisinde gerçekleştirilebildiği varsayılmamalıdır.

Yerinde hizmet araştırılırken cihazın bulunduğu ortam, gerekli referans ekipmanların taşınabilirliği, çevresel şartların kontrolü ve talep edilen ölçüm aralıklarının uygulanabilirliği birlikte değerlendirilmelidir. Akreditasyon kapsamında bir hizmet isteniyorsa faaliyet yerinin ve yöntemin ilgili teknik kapsam açısından uygunluğu da doğrulanmalıdır.

Kocaeli kalibrasyon firmaları araştırılırken nelere bakılmalı?

Kocaeli gibi sanayi yoğun bölgelerde laboratuvar seçiminde coğrafi yakınlık operasyon açısından avantaj sağlayabilir. Ancak yakınlık teknik yeterliliğin yerine geçmez. Kocaeli kalibrasyon firmaları arasında değerlendirme yapılırken önce cihazın teknik gereksinimleri belirlenmeli, ardından laboratuvarların ölçüm alanları ve kapsamları karşılaştırılmalıdır.

Örneğin aynı bölgede faaliyet gösteren iki kuruluşun ikisi de elektriksel kalibrasyon hizmeti sunabilir. Buna rağmen ölçüm aralıkları, belirsizlik seviyeleri, yöntemleri veya yerinde hizmet kabiliyetleri aynı olmayabilir. Bu nedenle firma listesinden seçim yapmak yerine cihaz bazlı bir kontrol tablosu oluşturmak daha işlevseldir.

Son kontrol nasıl yapılmalı?

Bir cihazın uygun laboratuvara yönlendirilmesi için en güvenli yaklaşım cihaz türü ile başlayan ve teknik ayrıntılara inen eşleştirmedir. Ölçüm büyüklüğü, çalışma aralığı, ihtiyaç duyulan kalibrasyon noktaları, ölçüm belirsizliği, yöntem ve hizmetin gerçekleştirileceği yer birlikte incelenmelidir. Böylece laboratuvarın genel tanıtımı ile cihaz için gerçekten gerekli teknik kapasite birbirinden ayrılır.

ISO/IEC 17025 ve TS EN ISO/IEC 17025 çerçevesi laboratuvar yeterliliğinin değerlendirilmesi için temel sağlar. Cihaz seçimi açısından son aşama ise bu genel çerçeveyi somut teknik kapsamla eşleştirmektir. Özellikle akredite hizmet talep edildiğinde yalnızca standart adı veya hizmet kategorisiyle yetinmemek, cihazın ihtiyaç duyduğu ölçüm faaliyetinin ilgili kapsam içinde yer aldığını ayrıca kontrol etmek gerekir.